woensdag 13 augustus 2014

Schaken, internationale politiek, koude oorlog

Hoewel ik met mijn team ooit de zesde plek van het nationale schaaktoernooi voor basisscholen wist te halen, ben ik maar een matige schaakspeler. Het verschil werd vaak gemaakt door Joost op het eerste en Quirijn op het tweede bord. Jeroen en ik deden onze best op het derde en vierde, maar gezichtsbepalend waren we niet. Van mij dus geen sportieve analyses van de schaakolympiade, die dit keer in Tromsø gehouden wordt. Wel is er genoeg te schrijven over de symbolische waarde van het schaakspel als het om politiek gaat. Als wielrennen een metafoor is voor het leven, is schaken de metafoor voor alles wat groter is dan het individu.

Bobo's, schandalen, rechtszaak
Om maar in het klein te beginnen: het is weer eens bal met de internationale schaakbond FIDE. Deze sportbondbobo's gedragen zich zoals, juist: sportbondbobo's. Op het lijstje door Tromsø in te willigen eisen van de FIDE-mannetjes staat onder andere het volgende: 6000 Zwitserse franc (ongeveer 5000 euro) aan zakgeld, een suite in een zelf te kiezen hotel tijdens het toernooi, een auto met chauffeur (te allen tijde beschikbaar), vrije keuze uit het menu van het hotelrestaurant (ook roomservice), gratis doktersconsulten en medicijnen en ongehinderde toegang tot sport- en vrijetijdsactiviteiten (gegarandeerd weinig wachttijd).

De hoofdbobo heet in dit geval Kirsan Iljoemzjinov. Voormalig president van de Russische republiek Kalmukkië en sinds 1995 baas van de FIDE. De man heeft een slechtere reputatie dan Sepp Blatter en een van zijn meest opzienbarende potjes schaak is er een tegen Muammar Khadaffi in 2011, toen Khadaffi al afgezet was.




Trouwens, de man beweert in 1997 ontvoerd te zijn door aliens.

Een paar dagen geleden werden de verkiezingen voor FIDE-baas gehouden. Tegenstander van Iljoemzjinov was oud-wereldkampioen Gari Kasparov, die overigens bepaald geen vriend van Poetin is. Iljoemzjinov won. Ik kan me voorstellen dat dat volgens de beste tradities van de sportwereld gegaan is: stemmen kopen.

Het had overigens weinig gescheeld of de olympiade was helemaal niet in Tromsø gespeeld. Een paar weken voor het begin meldde de organiserende Noorse schaakbond dat een aantal landen was uitgesloten van deelname, omdat die landen zich te laat hadden ingeschreven. Eén van die landen was Rusland. Prompt werd er door het FIDE-bestuur gedreigd de schaakolympiade alsnog te verplaatsen naar... Sotchi. Uiteindelijk zag de FIDE-baas in de statuten van zijn club staan dat alle besluiten door hem zelf genomen kunnen worden, dus dat deed hij. Rusland mocht alsnog meedoen.

Ondertussen had Rusland natuurlijk geld uitgegeven aan advocaten, wat ze wilden verhalen op de Noorse schaakbond. Voor het lieve sommetje van 1,3 miljoen kronen ging de Russische schaakbond naar de rechter. De eis werd gisteren afgewezen.



Oekraine
In 1960 speelde de Oekraiense David Bronstein tegen Boris Spasski om het kampioenschap van de Sovjetunie. Een zwaar bevochten match die uiteindelijk door Spasski werd gewonnen. De schaakscene uit From Russia, with love is gebaseerd op een van de potjes (koningsgambiet). Met enige fantasie kunnen we in de koude blik van SPECTRE-man Kronsteen trekken van schaakliefhebber Poetin herkennen.





Met de Krim werd een (materieel) onbelangrijk gebied veroverd, maar de Oekraiense nederlaag was pijnlijk. Door aanvoerlijnen te onderbreken, zelf aanvoerlijnen te openen en druk vanaf de randen uit te oefenen, meent Poetin te kunnen winnen. Ondertussen promoveert hij zijn eigen pionnen tot wrede, controlerende topstukken, ver in het gebied van de tegenstander.

Eén voordeel: in de film mislukken de plannen van Kronsteen.

Koude Oorlog
In 1972 won de Amerikaanse Bobby Fischer het wereldkampioenschap van Boris Spasski. Hij doorbrak daarmee midden in Koude Oorlog de Sovjet-hegemonie in een kampioenschap dat een recordaantal kijkers had en de Match of the century werd genoemd.

Een aantal jaren eerder had Spasski nog van Fischer gewonnen met een koningsgambiet. Een opening die erom bekend staat binnen enkele offensieve zetten een onberekenbaar en open spel te creëren. Een beetje zoals Rusland zich de afgelopen maanden (jaren) heeft gedragen om de eer, glorie en het areaal van de oude Sovjetunie weer te bereiken. Georgië, De Krim, Oost-Oekraine, allemaal voorbeelden waarin Rusland onberekenbaar opereert en de vlucht naar voren neemt als het zelf wordt aangevallen. Wordt er met Russisch materieel een vliegtuig neergehaald met aan boord rond de 200 burgers van een land dat in 2013 nog een vriendschapsjaar vierde? Tja. Tegensancties die je eigen bevolking misschien nog harder treffen dan de landen waar je de sancties tegen heft? Geen probleem. Het einddoel is het belangrijkste.

Ondertussen is er een multipolaire Koude Oorlog ontstaan. Een situatie die vooralsnog het Westen in verwarring achterlaat, terwijl Poetin er in eigen land garen bij spint.

Het koningsgambiet werd de afgelopen decennia nauwelijks gespeeld, vandaar de verwarring. Fischer kwam uiteindelijk met een overtuigende verdediging. Hoe wordt uiteindelijk het Poetingambiet geneutraliseerd?

"Look at the whole board"
Look at the whole board, zei president Bartlett tegen Sam in de de aflevering Hartsfield's Landing van The West Wing. Bartlett probeerde op een ingewikkelde manier een crisis met China te voorkomen.



Ach, was het nu maar zo simpel. Rusland, Syrië, Israël en Palestina, Irak en de IS. Het bord is nu wel heel erg groot.